ARTYKUŁY z tagiem: Społeczne

2012-04-18
Tagi:
Społeczne
Lokalizacja:
Świat
Niepewna przyszłość afrykańskich języków

Według obliczeń językoznawców w Afryce istnieje ponad 2000 języków, co stanowi 30% języków obecnych na świecie. Niestety to dziedzictwo jest zagrożone. Jak podaje UNESCO, ponad 500 afrykańskich języków obecnie zanika, a przynajmniej 250 już praktycznie nie istnieje. Spowodowane jest to tym, że osób, które znają te języki i potrafią się w nich komunikować jest po prostu za mało i są zbyt stare, aby móc przekazywać tę wiedzę kolejnym pokoleniom. Szczególnie dotknięte są wschodnie i zachodnie kraje afrykańskie.

Problem ten stał się dla niektórych bodźcem pobudzającym do reakcji. Nacalo, kameruńska organizacja pozarządowa, została powołana, aby uczyć dorosłych lokalnych języków. Propelca, inna organizacja pozarządowa, zajmuje się nauczaniem dzieci. Ważne, aby każdy miał możliwość uczenia się w swym języku ojczystym. Dzieci szybciej uczą się, kiedy używają ojczystego języka, niż kiedy muszą używać innego języka – tak jest w przypadku większości afrykańskich dzieci, zwykle uczonych w języku angielskim lub francuskim.

W czasie niepodległości, wiele afrykańskich krajów zdecydowało, że pozostawią język byłej kolonii językami oficjalnymi oraz będą akceptować jeden lub więcej języków narodowych. Tylko niektóre kraje zdecydowały się na pozostawienie afrykańskiego języka językiem oficjalnym, tak jak np. Tanzania, która wybrała Suahili. W Kenii od 1976 roku lokalnych języków używa się w pierwszych latach nauczania początkowego, natomiast później dzieci uczone są w językach Suahili i angielskim, które następnie stają się oficjalnymi językami nauczania. Należy również zauważyć, że afrykańskich języków dotyczy wiele praktycznych problemów wymagających rozwiązania. Większość języków nie ma odpowiednich słów przydających się w edukacji, lub używane są przez zbyt małą grupę ludzi, by można było znaleźć wśród nich wystarczająco nauczycieli dla dzieci. Kenijski Urząd ds. edukacji zdołał wyprodukować materiały edukacyjne dla szkół podstawowych tylko w 22 z 40 języków używanych w tym kraju. Nie udało się też rozpatrzyć różnych odmian każdego języka.

Strategie językowe, wspierające lokalne dialekty, są swego rodzaju wyjątkiem w Afryce. Zanikanie języków nie jest też nowością. Kiedy liczba osób posługujących się danym językiem spada, a kolejne pokolenia uczą się nowych języków, praktycznie nie da się nic zrobić, aby ocalić przestarzałą mowę. Tymczasem należy zauważyć, że niektóre afrykańskie języki rozwijają się. Suahili jest coraz bardziej popularne w Południowej i Środkowej Afryce. Mandingo, Peul, Wolof oraz Haussa, pochodzące z zachodniej Afryki, również zyskują na popularności. Być może należy mówić o odrodzeniu się języków, a nie ich wyginaniu. W gruncie rzeczy współdziałanie między sobą języków z całego świata prędzej czy później prowadzi nie tylko do obumierania niektórych niektórych z nich, ale też do powstawania nowych języków.
Ostatnio również inny fenomen stał się popularny w krajach afrykańskich. Mianowicie ludzie przechodzą z jednego języka na drugi w trakcie jednej konwersacji, często mieszając dwa języki w jednym zdaniu. W Dakarze miesza się język Wolof z językiem francuskim (Franlof), francuski i Moore łączą się w Ouagadougou, angielski i Suahili w Sheng w Nairobi, a angielski i arabski w Juba. Kolejnym fenomenem jest lokalne przywłaszczanie sobie języka obcego. Na Wybrzeżu Kości Słoniowej używa się języka francuskiego o charakterystycznym, przytulnym stylu. Tam język został przystosowany do lokalnego życia.

Duże afrykańskie metropolia są miejscem, gdzie te fenomena spotykają się, mieszają i tworzą nowe żargony wzajemnie próbujące się zdominować. Większość inteligencji mieszka w miejskich strefach i woli używać języków europejskich. Tymczasem większość wiosek w Afryce daje ogromne możliwości mieszania się języków. Nowe języki nie powstają przez przypadek; Sheng w Nairobi, Nouchi w Abidżanie, Hindoubill w Kinszasa. Są to gwary używane głównie przez młodsze pokolenia. Szybko się zmieniają i utrzymują pewne tajemnicze niuanse, gdyż młodzież używa ich do komunikowania się między sobą w taki sposób, aby starsze pokolenia nie mogły ich zrozumieć. Miejskie mowy podążają za podobnym wzorem. Po pierwsze, jest proces „denarodowienia” języka: wszystkie normy regulujące język są zawieszone, a stosuje się nowe normy zapożyczone z innych języków. Ten drugi proces nazywany jest „unarodowieniem” języka. Jeśli prawdą jest, że te języki używane są głównie przez młodzież, to prawdą jest także, że niektóre z nich zdobywają pewne tereny – stają się językami komunikacji większej części populacji, przez co ludzie z różnych warstw społecznych posługują się nimi i czują do nich większe przywiązanie. Dzisiaj język Sheng i jego odmiany jest powszechny w slumsach i wśród kenijskiej klasy średniej.

Wśród wielu języków afrykańskich oczywiście największe szanse na powodzenie mają te, które przyjęły nowoczesną ortografię i terminologię. Nie przez przypadek Suahili robi postępy w Środkowej i Południowej Afryce. Język Suahili, który powstał jako język komunikacji na wybrzeżu Oceanu Indyjskiego, ma bogate słownictwo z zakresu matematyki i geografii przejęte z języka arabskiego, oraz systematyczną gramatykę przejętą z języka Bantu. Od 1930 roku, Instytut Nauk o Kiswahili rozwija różne aspekty oraz prowadzi badania nad literaturą, językiem i kulturą na świecie związane z językiem Suahili. Instytut publikuje dzienniki akademickie z analitycznymi, opisowymi i krytycznymi artykułami, badając i dyskutując nad językowymi, literackimi i filozoficznymi aspektami studiów nad tym językiem. Publikowane są także słowniki Suahili zapewniające słuchaczom standardy niezbędne do przemiany różnych regionalnych odmian w jednolity język odrębny od innych języków. Te badania oczywiście wydały upragniony owoc. Stworzenie specjalnego oprogramowania, jak np. Jambo (wersja Open Office w języku Suahili) i translatora Salama, są znakiem witalności języka. Jest to także oznaką, że Suahili ma wszystko czego potrzeba, aby się rozwijać i stać się prawdziwie międzynarodowym językiem.

Sijina Mwandishi
Z strony: www.southworld.net
Tłum.: Joosti

WRÓĆ