KOMBONIANIE

Prawie połowa sześciomiliardowej ludności świata żyje w ubóstwie, a jedna szósta całej populacji egzystuje w warunkach określanych mianem „ubóstwa masowego” (J. K. Galbraith), „totalnej biedy” (P. Singer), „nieredukowalnego rdzenia ubóstwa” (A. Sen), czy „ubóstwa, które zabija” (J. Sachs). Deprywację tego typu określa najczęściej poziom dochodu równy lub mniejszy od 1$ dziennie na osobę.

W takiej sytuacji znajduje się obecnie ponad miliard mieszkańców naszej planety¹ , którzy nie są w stanie zabezpieczyć swoich elementarnych potrzeb życiowych. W krajach Trzeciego Świata, głównie w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej, mamy więc do czynienia z chronicznym głodem, brakiem podstawowej opieki medycznej, brakiem wody pitnej i urządzeń sanitarnych, brakiem podstawowego schronienia i odzieży, w końcu z brakiem elementarnej edukacji².
Opisany stan rzeczy współistnieje z zamożnym światem krajów wysoko rozwiniętych oraz przebiegającymi, głównie między tymi krajami, procesami globalizacji. Czym jest owa globalizacja, która budzi bardzo skrajne oceny? Joseph Stiglitz, noblista w dziedzinie ekonomii, odpowiada na to pytanie w następujący sposób: „Jest to w istocie ściślejsza integracja państw oraz ludzi na świecie, spowodowana ogromną redukcją kosztów transportu i telekomunikacji oraz zniesieniem sztucznych barier w przepływach dóbr, usług, kapitału, wiedzy i (w mniejszym stopniu) ludzi z kraju do kraju. Globalizacji towarzyszy tworzenie nowych instytucji, które obok już istniejących³  zaczęły prowadzić działalność przekraczającą granice państw”⁴ . Problem, który chcemy w tym kontekście postawić dotyczy tego, jak dalece my, mieszkańcy krajów rozwiniętych (szczególnie krajów Europy i Ameryki Północnej) żyjący w okresie, w którym zachodzą procesy społeczno-gospodarcze określane mianem globalizacji, jesteśmy moralnie odpowiedzialni za występowanie światowego ubóstwa . Gdzie, dla obywateli państw zamożnych, przebiega granica moralnej odpowiedzialności za problem „ubóstwa, które zabija”? Tak sformułowane pytanie zakłada, że głównym podmiotem, na którym ciąży moralna odpowiedzialność za problem światowego ubóstwa, i na którym koncentrować się będą niniejsze rozważania, jest każdy, indywidualny mieszkaniec krajów wysokorozwiniętych. Zasadnicza uwaga skupiać się zatem będzie na jednostce, choć pośrednio zostaną również poruszone kwestie odpowiedzialności państwa (rządu) oraz międzynarodowych organizacji i korporacji.
Na potrzeby niniejszego artykułu zdefiniujmy „granicę moralnej odpowiedzialności za problem światowego ubóstwa” jako taki poziom pomocy, udzielanej przez nas mieszkańcom krajów ubogich, którego jakiekolwiek zmniejszenie spowoduje, że będziemy moralnie winni śmierci tych osób. Mówiąc inaczej, granica moralnej odpowiedzialności przebiega w miejscu, w którym z powodów moralnych, czyli ze względu na ciążący na nas obowiązek pomocy ubogim, nie możemy pomagać mniej, a jednocześnie większej pomocy nie można już od nas wymagać.
Zasadnicza teza, która będzie broniona w toku dalszych rozważań głosi, że  wraz z postępem procesów globalizacyjnych rozszerzeniu ulegają granice moralnej odpowiedzialności za problem światowego ubóstwa, czyli poszerza się zakres moralnego obowiązku przeciwdziałania mu. Próba wykazania zasadności tej tezy zostanie dokonana poprzez analizę argumentacji formułowanej zarówno przez zwolenników jak i przeciwników udzielania pomocy mieszkańcom krajów ubogich. Zacznijmy od rozważenia stanowisk skrajnych, na których stoją utylitaryści lub konsekwencjaliści.

c.d.n.

dr Tomasz Kwarciński

www.kwarcinski.ovh.org

Zobacz także:

Granice odpowiedzialności za światowe ubóstwo - Skrajne spojrzenia etyczne

¹ W literaturze przedmiotu można znaleźć wiele pojęć ubóstwa i sposobów jego pomiaru (identyfikacji i agregacji). Najczęściej używane pojęcia to: ubóstwo jako brak dochodu, ubóstwo jako brak zaspokojenia podstawowych potrzeb oraz ubóstwo jako niedostatek możliwości. Przegląd różnych koncepcji ubóstwa przedstawia Amartya Sen w monografii Poverty and Famines. An Essay on Entitlement and Deprivation, Oxford University Press, Oxford 1982.
² Informacje dotyczące światowego ubóstwa można znaleźć w bazach danych ONZ, a w szczególności w materiałach Programu ONZ ds. Rozwoju (UNDP), takich jak wydawany corocznie Raport o rozwoju społecznym (szczególnie istotny jest raport z 1997 r.). Dane statystyczne są dostępne na stronie UNDP: http://hdr.undp.org/statistics/data/excel/hdr04_table_3.xls Omówienie tragicznej sytuacji, w której znajduje się ludność krajów ubogi przedstawia również J. D. Sachs, The End of Poverty, “The Time”, march 14, 2005, s. 45-54.
³ Organizacje te to np. ONZ, MFW, BŚ, WHO, ILO. Również międzynarodowe korporacje, przemieszczające przez granicę nie tylko usługi i towary lecz również technologie stymulują proces globalizacji.
⁴ J. Stiglitz, Globalizacja, , tłum. H. Simbierowicz, PWN, Warszawa 2004, s. 26. Interesującą analizę globalizacji z perspektywy socjologicznej przedstawia Z. Bauman, Globalizacja. I co z tego dla ludzi wynika, tłum. E. Klekot, PIW, Warszawa 2000.

opublikowano w: „Annales. Etyka w życiu gospodarczym”, t. IX, nr 1, 2006, s. 233-244